Uienhandel & Groentenzouterij · Boekjaren 1939/40 t/m 1947/48 · Overlijden 5 juli 1948
A. Weststrate Janzn. exploiteerde een uienhandel die hoofdzakelijk exporteerde naar Engeland. Dit boekjaar eindigt vrijwel samenvallend met de Duitse inval (10 mei 1940). De gehele Engelse debiteurenportefeuille — een lijst van ruim honderd afnemers verspreid over heel Groot-Brittannië — raakte daarmee bevroren. Van de totale Engelse vordering van £ 6.195.19.2 werd na 10 mei niets meer ontvangen. Bovendien had het Ministerie van Voedselvoorziening in Londen reeds eerder beslag gelegd op de opbrengst van elf partijen (totaal £ 3.071.16.6) wegens het ontbreken van een invoervergunning. Het nettoverlies op debiteuren bedroeg ruim f 28.000.
| Bedrijfswinst | f 4.926 | |
| Inkomen N.V. Zuid-Beveland | f 16.171 | |
| Totale winst | f 21.097 | |
| Totaal vermogen | f 231.321 |
De netto-winst per hele baal bedroeg f 0,238 (vorig jaar f 0,107 — bijna een verdubbeling). Van de 5.406 ingekochte halve balen «uien in rennen» ging circa 50% verloren door verval en rotting. Er liep een rechtszaak (Spierdijk) en f 4.000 gereserveerd voor proceskosten inzake de «Londen Conference» — een post die nóg vijf jaar op de balans zou staan.
Een jaar van krachtig herstel en strategische uitbreiding. De export naar Engeland is volledig weggevallen; in plaats daarvan oriënteert Weststrate zich op Duitsland en bezet Europa. De debiteurenadministratie toont tientallen nieuwe afnemers uit München, Berlijn, Leipzig, Stuttgart, Essen en Karlsbad.
Gedurende dit jaar bouwde Weststrate in eigen beheer een Groentenzouterij: f 32.197 aan gebouwen, f 6.724 aan terrein, f 3.212 aan machines en installaties. De zouterij was bestemd voor de productie van zuurkool — een fundamentele verbreding van de bedrijfsactiviteiten. Tevens werd een huis met schuur te Krabbendijke gekocht voor f 1.298 (met erfpachtrecht tot 1983).
| Bedrijfswinst | f 22.651 | |
| Inkomen N.V. Zuid-Beveland (interim + slotdividend 2×15%) | f 31.501 | |
| Totale winst | f 54.151 | |
| Rendement op kapitaal | 18,8% | |
| Totaal vermogen | f 290.966 |
De uitval bij «uien in rennen» daalde van circa 50% naar 31,5%. Zuurkoolproductie leverde in dit eerste jaar nog slechts f 946 op. De accountant maakte voorbehoud: de afschrijvingen op terrein, gebouwen en machines waren «aan den hoogen kant».
De zouterij groeit snel. Een schaftlokaal werd bijgebouwd (f 5.527), nieuwe machines aangeschaft (electromotor, stronkboormachine), en uitgebreide kantoorinventaris gekocht: twee eiken bureau-ministres, stoelen, een Lips-brandkast, typebureaus — in totaal f 941 nieuwe inventaris. De salarissen stegen van f 2.065 naar f 4.570, een teken van een uitdijende organisatie.
| Uienhandel en groentenhandel | f 25.748 | |
| Zaadteelt | f 8.481 | |
| Verlies zouterij | − f 1.421 | |
| Bedrijfswinst | f 20.037 | |
| Inkomen N.V. Zuid-Beveland | f 17.000 | |
| Totaal vermogen | f 335.254 |
De zuurkoolproductie groeide sterk: 920½ vaten met een bruto-winst van f 8,90 per vat. Loonzouterij voor N.V. Zuid-Beveland bracht f 15.456 op. Zoutaccijns f 3.816 (42.400 kg zoutverbruik). Weststrate deed schenkingen aan zijn kinderen J.A. en A.E. Weststrate van elk f 3.000.
Dit is het hoogtepunt van de beschreven periode. De handelsportefeuille is volledig op de binnenlandse markt en op Duitsland gericht. Opvallend: de zouterij boekte ook een forse winst op zakken als handelswaar van f 8.024 — een buitenkans die de resultaten sterk opkrikte. De zuurkoolproductie bereikte een record: 1.710 vaten met een bruto-winst van f 11,01 per vat.
| Uienhandel (f 0,121/halve baal; ca. 2,8 mln kg) | f 14.214 | |
| Peenhandel (4,1 mln kg) | f 9.187 | |
| Zuurkool — 1.710 vaten (recordwinst f 11,01/vat) | f 18.829 | |
| Overige (kool, knolrapen, groenten, fruit) | f 246 | |
| Bedrijfswinst | f 33.447 | |
| Inkomen N.V. Zuid-Beveland | f 7.211 | |
| Privé-opnamen (incl. f 22.740 inkomstenbelasting) | f 29.485 | |
| Totaal vermogen | f 368.717 |
De privé-opnamen waren hoog door een inkomstenbelastingaanslag van f 22.740 over voorgaande goede jaren. Het rapport werd pas in mei 1944 opgesteld — bijna twee jaar na afloop — ongetwijfeld wegens de oorlogsomstandigheden.
Dit boekjaar staat in het teken van de naderende bevrijding en de gevolgen van de oorlog. De zouterij kromp sterk (669 vaten, tegenover 1.710 het jaar ervoor), de marges daalden en de bedrijfswinst viel terug naar een fractie van het recordjaar 1942/43.
Een ingrijpende wijziging: de Rijksaccountant corrigeerde de afschrijvingen van voorgaande jaren. Weststrate had te hoog afgeschreven; de boekwaarden van terreinen, gebouwen, machines, inventaris en zaaimachine werden verhoogd met in totaal f 9.624. Voortaan golden belasting-gecorrigeerde percentages (3% en 25% voor gebouwen, 15% voor machines, 10% voor inventaris).
| Wittekoolteelt (opbrengst f 8.607 – kosten f 6.237) | f 2.370 | |
| Zuurkool — 669 vaten (f 6,12/vat — gedaald t.o.v. f 11,01) | f 4.169 | |
| Zouterij totaal (incl. overheadkosten) | − f 4.346 | |
| Bedrijfswinst | f 2.444 | |
| Inkomen N.V. Zuid-Beveland | f 19.954 | |
| Totaal vermogen | f 345.211 |
Evacuatie van Schouwen-Duiveland leidde tot overhaaste verkoop van «uien in rennen» (uitvalpercentage 16,75%). Het huis uit 1941 (f 1.298) werd verkocht met f 580 winst. De «Londen Conference»-reserve (f 4.000) stond voor de vijfde keer ongewijzigd op de balans. Rapport ondertekend in maart 1947.
De bevrijding gooit de bedrijfsvoering volledig om. De meest opmerkelijke debiteurenpost is First Canadian Army voor f 8.173 — Weststrate leverde letterlijk aan de bevrijders. De zouterij raakte zwaar beschadigd door oorlogshandelingen: molestschade begroot op f 2.107, waarvoor een rijksbijdrage van f 1.000 werd verwacht. De molestverzekering kostte f 1.581.
De peenhandel maakte een spectaculaire sprong: van f 0,11 naar f 2,21 per 100 kg op 739.190 kg — ruim twintigmaal zo hoog, door de enorme vraag in het bevrijdingsjaar. De appelsector leverde f 9.174 bruto-winst op. Voor het eerst duiken beheerskosten op (f 1.453) van het Nederlands Beheersinstituut (N.B.I.) — het naoorlogse orgaan dat toezicht hield op ondernemingen verdacht van collaboratie.
| Bedrijfswinst | f 15.689 | |
| Inkomen N.V. Zuid-Beveland | f 5.307 | |
| Privé-opnamen (incl. belastingaanslag 1943/44) | f 33.861 | |
| Totaal vermogen | f 346.033 |
Het merkwaardigste jaar in de hele reeks: de bedrijfswinst bedraagt slechts f 373. Handelsprestaties leverden amper f 420 op en de zouterij draaide verlies. De werkelijke boekhoudkundige opbrengst zat in de eerste betalingen van Engelse debiteuren: £ 1.074.7.9 tegen de nieuwe koers van f 10,68 — een koerswinst van f 11.474 ten opzichte van de boekkoers f 6,57. Zonder die meevaller was het jaar zwaar verliesgevend geweest.
| Handelswinst (peen, sla, radijs) + koerswinst Engelse vorderingen | f 9.686 | |
| Zouterij, salarissen en overheadkosten | − f 9.314 | |
| Bedrijfswinst | f 373 | |
| Inkomen N.V. Zuid-Beveland | f 5.200 | |
| Beheerskosten N.B.I. | − f 4.510 | |
| Totaal vermogen | f 339.897 |
«Interneeringskamp Rilland» stond als debiteur genoteerd voor f 90. De Vermogensaanwasbelasting (heffing over bezettingswinsten) was als p.m.-post opgenomen. In de debiteurenadministratie verschenen voor het eerst nieuwe Engelse saldi (1946) naast de bevroren vooroorlogse saldi (1940) — de Engelse handel werd voorzichtig hervat.
Dit is het jaar van de doorbraak. De omzet explodeerde: uien (3,4 miljoen kg), peen (656.000 kg), druiven (83.580 kg), peren (59.867 kg), tomaten — totaal bijna f 2,4 miljoen aan inkopen. De debiteurenlijst toont tientallen nieuwe Engelse afnemers (W. Bruce Ltd. Londen, The Humber Fruit Brokers Hull, R.A. Walley Wolverhampton, Arnold & Co. Chelmsford). Weststrate reisde zelf naar Engeland (f 648 reiskosten).
Hij ontving een uitkering van Groefex (Vakgroep Groothandel in Groenten en Fruit) van f 6.601: f 2.731 wegens aandeel in leveringen aan de Duitse burgerbevolking en f 3.880 wegens leveringen aan het Amerikaanse leger en uientransacties in België.
| Bruto-winst op alle verkoopen | f 64.646 | |
| Restitutie omzetbelasting (export) | f 8.587 | |
| Uitkering Groefex | f 6.601 | |
| Vrijval reserve staangeld vaten | f 10.275 | |
| Bedrijfswinst | f 47.051 | |
| Privé-stortingen netto | f 9.346 | |
| Totaal vermogen | f 377.872 |
De accountant plaatste uitdrukkelijk voorbehoud: hij aanvaardde geen verantwoordelijkheid voor het winstsaldo van f 47.051 wegens het ontbreken van een per-partij-administratie. Aflossing hypotheek N.V. Zuid-Beveland: f 24.000 plus f 10.800 rente.
De export explodeert. De totale verkoopopbrengst bedraagt bijna f 2,5 miljoen. Het pakket omvat naast uien nu ook komkommers (f 443.000), peren (f 315.000), tomaten (f 192.000), druiven (f 151.000) en meloenen (f 23.000). Internationale debiteuren in Britse ponden, Canadese dollars en Franse francs. Een nieuwe aanwinst is de uienafstaartmachine (f 2.396).
| Totale verkoopopbrengst (netto) | f 2.487.752 | |
| Bruto-winst op alle productgroepen | f 119.130 | |
| Restitutie omzetbelasting export + restitutie N.B.I.-kosten | f 22.966 | |
| Bedrijfswinst | f 98.395 | |
| Privé-onttrekkingen netto (incl. f 34.827 zekerheidstelling belastingen) | − f 41.925 | |
| Kapitaal per 30 april 1948 | f 269.876 |
Op 5 juli 1948 overlijdt A. Weststrate Janzn., midden in het hoogtepunt van het komkommer- en tomatenexportseizoen. De 65-daagse periode liet een bedrijfsverlies van f 21.244 zien, veroorzaakt door advocaatkosten voor «juridische bijstand in zuiveringsprocedures en opheffing beheer» (f 3.576) en ondernemingsbelasting (f 9.338).
De balans per 5 juli 1948 toonde f 548.378 aan activa — ruim anderhalf keer de balanswaarde een jaar eerder. Dit werd grotendeeld veroorzaakt door de enorme debiteurenpost: £ 37.453 aan Engelse afnemers (omgerekend ca. f 400.000).
| Bedrijfsverlies (65 dagen) | − f 21.244 | |
| Totale activa per overlijdensdatum | f 548.378 | |
| Zuiver vermogen per 5 juli 1948 | f 351.882 | |
| Totale belastingschulden | − f 161.984 |
| Inkomstenbelasting 1943–1948 | f 77.706 | |
| Vermogensaanwasbelasting (heffing over bezettingswinsten) | f 40.230 | |
| Vermogensheffing ineens | f 37.922 | |
| Vermogensbelasting 1944–1948 | f 6.127 | |
| Totaal belastingschulden | f 161.984 |
| Boekjaar / Periode | Kapitaal in bedrijf | Totaal vermogen | Bedrijfsresultaat | Rapport ondertekend |
|---|---|---|---|---|
| Oorlogsjaren | ||||
| 1939/40 | f 69.539 | f 231.321 | + f 4.926 | 19 jul 1940 |
| 1940/41 | f 129.924 | f 290.966 | + f 22.651 | 15 sep 1941 |
| 1941/42 | f 149.091 | f 335.254 | + f 20.037 | 8 okt 1942 |
| 1942/43 | f 155.186 | f 368.717 | + f 33.447 | 25 mei 1944 |
| 1943/44 | f 165.329 | f 345.211 | + f 2.444 | 26 mrt 1947 |
| Bevrijding & herstel | ||||
| 1944/45 | f 168.680 | f 346.033 | + f 15.689 | 28 jun 1947 |
| 1945/46 | f 178.504 | f 339.897 | + f 373 | 28 jun 1947 |
| 1946/47 | f 285.610 | f 377.872 | + f 47.051 | 16 jun 1951 |
| 1947/48 | f 356.652 | — | + f 98.395 | 1 aug 1955 |
| Sterftebalans | ||||
| 1 mei – 5 juli 1948 | f 548.378 | f 351.882 * | − f 21.244 | 4 aug 1955 |
* Zuiver vermogen na aftrek belastingschulden f 161.984. Het totaalvermogen over 1947/48 is niet vermeld in het rapport. De Engelse vorderingen (£ 4.333.17.7 uit 1940) stonden alle jaren ongewijzigd op de balans — volledig afgeschreven maar nooit definitief afgewikkeld.
Ruim £ 6.000 aan Britse afnemers — een lijst van honderd handelaren van Southampton tot Aberdeen — raakten na mei 1940 volledig bevroren. Ze stonden alle oorlogsjaren ongewijzigd op de balans. In 1945/46 kwamen de eerste betalingen binnen (£ 1.074 à f 10,68; koerswinst f 11.474). In 1946/47 werd de export op volle kracht hervat. Per overlijdensdatum bedroeg de Engelse debiteurenportefeuille £ 37.453 — een verachtvoudiging in één jaar.
In 1940/41 gebouwd voor ruim f 42.000, uitgegroeid tot een volwaardig bedrijfsonderdeel. In het beste jaar (1942/43) leverde de zuurkool f 11,01 winst per vat op 1.710 vaten; in 1943/44 daalde dat naar f 6,12 op slechts 669 vaten, en de zouterij als geheel maakte verlies. In de bevrijdingsjaren bleef de zouterij verlieslatend; de focus verschoof volledig naar de internationale handelsactiviteiten.
Weststrate stond na de oorlog onder toezicht van het N.B.I. wegens zijn export naar Duitsland tijdens de bezetting. Jaarlijkse beheerskosten liepen op tot f 4.510. In 1947/48 ontving hij een restitutie van f 10.173, duidend op opheffing van het beheer. De advocaatkosten in de sterfteperiode betroffen uitdrukkelijk «zuiveringsprocedures en opheffing beheer».
Weststrate had jarenlang te hoog afgeschreven; de Rijksaccountant verhoogde de boekwaarden met bijna f 10.000. De eigen accountant had hier zelf al meermaals voor gewaarschuwd.
Het rapport over 1942/43 verscheen in mei 1944; dat over 1943/44 in maart 1947. De rapporten over 1946/47 en de sterftebalans kwamen pas in 1951 respectievelijk 1955 — zeven jaar na het overlijden waren de boeken nog niet volledig afgesloten, vanwege de juridische en fiscale complexiteit van de nalatenschap met f 161.984 aan openstaande belastingen.
De vermogensaanwasbelasting (f 40.230) en vermogensheffing ineens (f 37.922) waren bijzondere heffingen op winsten en vermogensgroei gerealiseerd tijdens de bezettingsjaren 1940–1944. Samen met achterstallige inkomstenbelasting en vermogensbelasting bedroeg de totale fiscale schuld bij overlijden f 161.984 — ruim 45% van het zuivere vermogen van f 351.882.
Deze gecombineerde samenvatting is gebaseerd op de twee aangeleverde HTML-bestanden, die zelf al samenvattingen zijn van de originele accountantsrapporten. De volgende onderdelen zijn niet opgenomen of slechts gedeeltelijk vertegenwoordigd: